MASCOPEX

Làm gì có doanh nhân ở nước ta?

Đúng là chẳng có cái cực nào giống cái cực nào. Đi làm con buôn, đối tượng bị miệt thị một thời, gắn liền với thành ngữ "con buôn ép giá", bây giờ người ta gọi là doanh nhân - giống như con hát bị vua Tự Đức mắng là xướng ca vô loài, giờ được gọi là ca sĩ.

Mà thật ra, ở đất nước này, làm gì có doanh nhân, chỉ có nhóm người tự nhận mình và 1 nhóm trông giống giống doanh nhân mà thôi.

Nếu chỉ mở 1 cty để trở thành doanh nhân thì ai cũng làm được.Nên nghe ai nói tôi là doanh nhân, nghe buồn cười không chịu được.

Hôm bữa gặp chị kia, trang điểm mắt xanh lè, môi lem luốc, vú móm lòng thòng, nói chị là nữ doanh nhân nè em, chị mới mở công ty. Có ông làm cò đất, vài năm trúng nên lên luôn đại gia, gia nhập hội doanh nhân, tức 1 nhóm người biết mặc vét, đi xe hơi và có đi quánh golf và hay đi họp hiệp hội.

Hôm bữa có tham dự hội thảo nói về 3 kịch bản bất động sản của thành phố ta, thấy mấy ông ngồi họp ở Caravel Hotel mà kéo quần lên đầu gối, chắc cho mát, lòi chân phèn và lông lá 1 đống, sau đó ra đưa card nói anh là nam doanh nhân thành đạt ở Hóc Môn nè em. Đứng gần hôi nách không chịu được và đôi giày Ý nhưng vớ Trung Quốc, lâu không thay nên bốc mùi thum thủm. Nhưng thôi, khách hàng mà, ráng nịnh.

Cũng lớn tuổi nên Tony suốt ngày líu lo nịnh bợ the so-called đại gia hay doanh nhân gì đó, thì mệt mỏi vô cùng. Lúc Tony còn đi buôn sắt thép cho các đại gia xây dựng, đi nước ngoài suốt. Đạt doanh số, các đại gia được các suất đi tham quan.

Ở trong nước thì kẻ hầu người hạ, lên xe xuống ngựa quen nên đi ngoại quốc (ý nói mấy nước phát triển) đại gia bức xúc lắm. Không đi ngoại quốc thì lúc trà dư tửu hậu ở VN không có gì để khoe, nên cực chẳng đã phải đi. Cặp chân chắc lâu quá không sử dụng nên teo tóp( đại gia hay vén ống quần lên là vì vậy). Nhất là khoản đi bộ, từ ga tàu điện đến chỗ cần đến, thậm chí taxi hay xe bus cũng vậy, ít khi nào ở ngay vị trí cần đến, thường phải đi bộ.

Thế là các đại gia kêu mỏi chân, chê bai là hẻm bằng Việt Nam. Nhưng rút ngắn lịch trình thì không ai chịu, phải tới cho bằng được chỗ nổi tiếng đó để chụp cái hình (các cty du lịch ghi trên tour chi chít điểm tham quan mới mong bán được tour là vì vậy).

Nhu cầu khoe của đại gia cao hơn nhu cầu tìm hiểu văn hóa lịch sử của điểm tham quan, nên rút kinh nghiệm, chỉ cần đưa đến và chụp hình, không cần thuyết minh làm chi cho mệt. Đi du lịch cốt để chụp hình, tụi Mỹ nó nói là Chinese-style tourism, tức du lịch kiểu Trung Quốc, hẻm biết vì sao lại gọi vậy nữa.

Một nhóm các đại gia đi chung thì phải hết sức khéo léo, vì người nọ muốn hơn người kia ( A mua đồng hồ 5000 usd thì B sẽ phải mua 6000 USD để ...hơn A), nên việc tiết lộ giá tiền là điều không nên với người hướng dẫn.

Rồi ăn uống, sẽ phải ăn có nước mắm, chanh và ớt, dù là cao lương hay mĩ vị gì của Tây Tàu đều không hợp khẩu vị, nên vượt qua cửa ải hải quan để mang theo các gia vị này là điều phải làm.

Nếu không thì phải mua ở các siêu thị người Việt or Tàu, kẻo các đại gia không hài lòng, đùng đùng bỏ về khách sạn ăn mì tôm. Đi sở thú, đại giá có thói quen khoe là tao đã kinh qua rồi mặc dù trong lòng cũng tò mò muốn coi nhưng phải nói kiểu chảnh mới được, nên phải khéo léo năn nỉ đi đến cho đủ điểm tham quan, năn nỉ 1 câu là gật đầu ngay.

Ví dụ đi ngang qua chuồng hổ, đại gia Bình Dương sẽ nói nhà tao có nuôi, khỏi coi, đại gia Hà Nội sẽ nói tao có ăn thịt rồi, khỏi coi, hay đại gia Cà Mau (không muốn mình bị xem là cà chậm), sẽ nói, tao có uống... cao hổ cốt rồi, khỏi coi....Câu hỏi mà đại gia nào cũng cười ngây ngất là "chắc sếp đã ăn thịt con này rồi ấy nhỉ".... Thêm nữa là chuyện nhà và chuyện xe.

Biệt thự và xe hơi là 2 trong 3 yếu tố quan trọng cấu thành nên đại gia Việt (yếu tố thứ 3 là chân dài-sẽ nói sau), nên các đại gia có sở thích là đi ngoại quốc rồi tranh thủ mua biệt thự cho con nó sang học, đi ngắm các siêu xe để ưng bụng thì " nói nó tính giá rồi giao về VN cho anh/chị".

Nên Tony đâu có muốn đi châu Âu đâu, ngồi máy bay mấy chục tiếng ê đít thấy mẹ, nhưng vì mấy lão đó muốn đi Ba Lê coi tháp Ép Phen, rồi qua Luân Đôn coi đồng hồ Bit Ben, rồi qua Milan mua giày da bóp da, coi xe Phe Ra Ri, đi Thụy Sĩ coi cáp treo núi An Pơ...nên phải chiều.

Có điều " Á Á dạ dạ...em qua liền"(mai viết tiếp, đang ở khách sạn, đại gia gọi qua phòng coi 他 们今天买的东西 - đi lẹ sợ đại gia giận,quýnh quáng nên đang ở Ý, không nói tiếng Ý mà nói lộn tiếng Tàu mới ghê.

Tua Gai ( nghe giống bạch tuộc và xương rồng)

Một bữa ăn bây giờ, thực sự chứa đựng biết bao là sự đầu tư trí tuệ, nhất là trong 1 thời kỳ sự an toàn thực phẩm là vấn đề nóng bỏng. Thử liếc sơ qua 1 thực đơn các thực phẩm hiện nay trong 1 buổi tiệc:

1. Heo tai xanh quay chấm nước tương 3-MCPD

2. Gà dai Hàn Quốc hấp lá chanh

3.Tôm dư kháng sinh hấp nước dừa

4. Bò lở mồm long móng sốt vang

5. Bún phoọc môn ăn với nước mắm có urê

6. Chả giò hay nem ướp hàn the và muối diêm để cả tháng không hư, ăn không hết bữa sau bán tiếp

7. Rau muống tưới dầu nhờn xe máy xào tỏi...….

8. Rau sống và rau thơm các loại

Và cứ thế, người ta vô tư đưa những cái được gọi là cao cấp ấy vào cái bao tử bé nhỏ và mong manh kia. Mà người Việt, có lẽ là dân tộc ăn rau sống nhiều nhất trên thế giới (Không dám chắc vì Tony cũng đi không nhiều lắm, còn những nơi mà anh ấy đi qua, rau sống chỉ dừng lại ở hành, salad, các loại rau thơm gia vị, lá dâu lá mè, cải xoong..còn tất tần tật người ta chiên xào nấu soup hết, kể cả người Trung Hoa, Lào, Cambodia…các nước giáp ranh).

Người Việt thích ăn tất cả những loại rau sống, khế, chuối chát, hoa chuối, thêm vào một số loại lá cây như lá xoài non, lá mận, lá sung, lá cách, lá lụa, lá mơ, lá ổi, lá chùm ruột, kể cả các loại thuộc họ cỏ lá rộng như kèo nèo, lục bình, bông súng, rau má, rồi cải xanh, rau nhút, rau muống, lá lộc vừng, lá bần, lá me, lá sấu, lá cóc….ăn sống tuốt tuồn tuột.

Đi siêu thị ở nước ngoài, Tony cứ đừng tần ngần ở quầy rau, rồi cứ so sánh cái này to hơn ở nước mình, cái này nhỏ hơn nè, cái này mắc quá, ở Sài Gòn có 5 ngàn đồng 1 bó hành còn bên London tới 1.75 bảng nhưng chỉ có 3 cọng.

Còn mấy cái bồn hoa giữa đường phố Tokyo hay Thượng Hải, không biết nó trồng cái loại cây gì mà nứt đọt non mơn mởn, nhìn là muốn bứt xuống luộc chấm nước mắm kho quẹt, ăn cho đã. Hồi còn học tiếng Anh, Tony hay đưa khách nước ngoài đi tham quan để rèn Anh ngữ, nhưng lúc đó còn bé quá, nên ngây ngô không biết văn hóa nước nào là nước nào, nghĩ mình thích ăn gì thì khách cũng vậy.

Vào quán toàn đặt món mình thích ăn. Nên sau 1 ngày được Tony nhiệt tình giới thiệu ẩm thực truyền thống, khách cứ nghe Tony đưa đi ăn tối là sợ hãi, nhưng Tony cứ ép ăn, bữa sáng thì lòng lợn tiết canh, bữa trưa thì thịt chó mắm tôm, buổi chiều thì bún mắm bún riêu bánh canh bánh bèo….. đâu 3 ngày là tụi nó khóc ròng vì đói. Nhiều khách 80 tuổi nói tụi tao 80 năm nay lớn lên trong bánh mì và bơ sữa pho mát, nên mày ép ăn như vậy, cầm đũa không cầm được, ban đêm về khách sạn không ngủ được vì đói.

Nghe vậy, Tony giận dữ, gắp bỏ đầy chén ép ăn, rồi giả bộ nói mày không ăn ở đây người ta sẽ giận, ngon lắm ăn đi ăn đi. Nên khách ăn mà nước mắt rơi lã chã trên bát, nước mắt chan hòa với nước canh cua rau đay… mà không húp là bị hướng dẫn viên Tony trừng mắt, xỉa xói, bắt shopping là chết tiền luôn.

Có lần, đưa đoàn Ấn Độ vào quán bánh tráng Trảng Bàng, bọn nó nhìn nhau cười ngất ngây khi trên bàn là 1 đống các loại lá, rồi thấy thực khách và Tony bứt lá bỏ vô miệng rào rào, nên chụp hình khí thế. Kêu bọn nó ăn, bọn nó một mực từ chối, nói we can not eat those leaves. Một lần khác, anh ấy dắt 1 đoàn khách Tây đi chơi, đi ngang qua khu vực trồng điều ( đào lộn hột) của Đồng Nai, mùa thay lá.

Thấy các cây trơ trọi, một người trong số họ ( ông này có vẻ đã từng qua VN, thấy hay múa may giải thích với mấy người khác) nói ở đây khí hậu nhiệt đới cây tươi tốt quanh năm, không có mùa đông nên cây không có rụng lá.

Có lẽ là dân địa phương ăn hết lá rồi, nên cây chỉ còn trơ trụi thế kia. Cả đoàn gật gù…. Ồng Mark còn bảo hôm nào rủ Tony sang nước tao chơi, nhà tao có mấy cây giống như vậy có lá tươi tốt lắm, thích cứ hái xuống ăn với cơm. Xuống xe cho khách đi tự đạp xe tham quan cồn Thới Sơn dưới Tiền Giang, khách về, đứa nào đứa nấy khệ nệ 1 đống lá gồm lá chuối, lá dừa, lá mít, lá tre….nói thôi tụi tao tặng mày để ăn dinner tối nay, khỏi tip cho mày nhé.

Tụi nó cứ nghĩ Tony là động vật nhai lại ấy. Nên nghỉ, không làm hướng dẫn nữa. 

(CÒN TIẾP)

Hạn hán không chỉ khiến các loại cây lương thực ngắn ngày như lúa, hoa màu ở các tỉnh ĐBSCL giảm sản lượng, mà còn khiến cho nông dân trồng cà phê, hồ tiêu ở các tỉnh Tây Nguyên, Đông Nam bộ mất ăn mất ngủ vì khả năng giảm năng suất rất cao.

Giá hồ tiêu đã tăng trở lại

Những ngày này, để hỗ trợ người dân trồng tiêu, UBND huyện Lộc Ninh, Bình Phước phải thông qua Công ty cao su Lộc Ninh dùng 20 xe bồn để vận chuyển nước hỗ trợ người dân sinh hoạt và tưới hồ tiêu.

Tuy nhiên, về căn bản, đây chỉ là giải pháp tình thế trong thời gian này, vì về lâu dài, nếu nắng nóng tiếp tục kéo dài, chắc chắn nguồn nước sẽ không có đủ để tưới tiêu mà chỉ đủ cho sinh hoạt.

Tình trạng ở Đồng Nai cũng không khá hơn. Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) Đồng Nai, nếu Bình Phước cần đến xe bồn của công ty cao su để vận chuyển nước cho sinh hoạt và nước tưới cho hồ tiêu, thì Đồng Nai cũng đang ở trong tình huống tương tự.

Theo số liệu của Cục Trồng trọt vào năm 2014, tổng diện tích trồng hồ tiêu cả nước là gần 85.600 héc ta, trong đó, các tỉnh phía Nam chiếm gần 82.000 héc ta. Diện tích trồng hồ tiêu lớn nhất vẫn là các tỉnh Tây Nguyên với gần 44.000 héc ta, tiếp đến các tỉnh Đông Nam bộ với gần 34.300 héc ta. Đây là hai khu vực đang chịu ảnh hưởng nặng nề của hạn hán.

Giá hồ tiêu trên thị trường liên tục giảm trong thời gian qua sau khi có thông tin Việt Nam đã mở rộng diện tích lên gần 100.000 héc ta (số liệu công bố cuối năm 2015 của Cục Trồng trọt). Tuy nhiên, những đợt nắng hạn kéo dài đã làm cho một số diện tích hồ tiêu bị chết.

Phía Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam cho biết hiệp hội đã nhận được thông tin về diện tích hồ tiêu ở nhiều tỉnh Đông Nam bộ, Tây Nguyên và ở Phú Quốc (Kiên Giang) bị ảnh hưởng do hạn hán. Tuy nhiên, số liệu chính xác phải cần thêm thời gian do lúc này chưa phải là đỉnh điểm của mùa khô. 

Do thông tin hạn hán nên từ giữa tháng 3, giá hồ tiêu sau khi giảm xuống còn 130.000 đồng/kg đã bắt đầu tăng trở lại.

Ngày 30-3, giá hồ tiêu trên thị trường dao động từ 147.000 -151.000 đồng/kg, tăng gần 20.000 đồng/kg với với hai tuần trước. Bộ NN&PTNT trong báo cáo hàng tháng đã dự báo rằng, do hạn hán nên giá hồ tiêu có dấu hiệu hồi phục.

Giá cà phê chưa dự đoán được

Thống kê của Bộ NN&PTNT cho thấy, đến cuối tháng 3 này, Tây Nguyên có 167.000 héc ta cây trồng bị hạn hán, thiếu nước tưới, trong đó có 14.600 héc ta lúa, và gần 153.000 héc ta cà phê. Và nếu nắng nóng tiếp tục kéo dài, diện tích bị thiệt hại sẽ còn tiếp tục tăng lên.

Ông Nguyễn Nam Hải, Phó chủ tịch Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam (Vicofa) kiêm Tổng giám đốc Tổng công ty Cà phê Việt Nam (Vinacafe), cho biết hiện nhiều hồ nước tại các tỉnh Tây Nguyên chỉ còn khoảng 30-35% lượng nước và trong thời gian tới, nguồn nước tưới cho cà phê sẽ thiếu trầm trọng.

“Nếu không có đủ nguồn nước tưới, năng suất cà phê giảm là điều chắc chắn và thiệt hại sẽ rất lớn nếu thời gian tới các tỉnh Tây Nguyên không có mưa”, ông Hải nói với TBKTSG Online qua điện thoại khi đang trên đường đi kiểm tra tình hình ở Gia Lai.

Theo một báo cáo của Bộ NN&PTNT về vấn đề hạn hán, hiện nhiều hồ chứa nước ở Tây Nguyên đang trong tình trạng “người dân có thể đi bộ ngang qua” do hết nước. Cụ thể, Đak Lak có khoảng 250 hồ nước sẽ trơ đáy vào đầu tháng >4, Gia Lai các hồ chỉ còn lượng nước 10-15%. So với các tỉnh lân cận, Kon Tum vẫn còn trữ nước trong hồ nhiều nhất khi mực nước trong các hồ ở tỉnh này còn 30-50% dung tích thiết kế.

Tuy nhiên, đối với cà phê, dù nắng hạn đang khiến cho một phần tư diện tích trồng cà phê thiếu nước và dự báo của Vicofa ít nhất làm giảm 20% sản lượng, nhưng giá cà phê trong thời gian tới giá có tăng lên hay không vẫn là một câu hỏi khó trả lời. Theo ông Nam Hải, những năm qua, giá cà phê trên thị trường không phản ánh yếu tố cung cầu mà phụ thuộc vào các quỹ đầu cơ hàng hóa của các tập đoàn lớn.

Ngày 30-3, giá cà phê tại Tây Nguyên dao động từ 32.700 -33.200 đồng/kg, tăng 100 đồng so với ngày hôm trước.

(Ngọc Hùng - The Saigontimes)

Các nhà khoa học đang phát triển nhiều giống lúa có sức đề kháng cao để giúp nông dân ở Việt Nam thích ứng với biến đổi khí hậu, trong bối cảnh hạn hán tồi tệ nhất của đất nước trong 90 năm qua.

Hạn hán, cũng như dòng chảy liên quan của nước mặn thượng nguồn, đã bị phá hủy 159.000 ha ruộng lúa và khiến gần một triệu người thiếu nước uống, theo một báo cáo mới của Liên Hợp Quốc. Một nửa triệu ha dự kiến sẽ bị hư hỏng từ khoảng giữa năm.

Viện nghiên cứu lúa gạo quốc tế Philippines đã nhân giống lúa chất lượng cao gọi là "giống lúa khí hậu thông minh" có khả năng trưởng thành nhanh chóng, có thể chịu đựng muối, và được thiết kế đặc biệt cho đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam, Reiner Wassmann, nhà lãnh đạo dự án, nói với IRIN.

Vùng đồng bằng sông Cửu Long, một trong những ảnh hưởng nặng nhất bởi hạn hán, chiếm một nửa sản lượng lúa của cả nước và 90 phần trăm xuất khẩu của năm ngoái.

Nguyễn Thị Lang của Viện lúa Đồng bằng sông Cửu Long với giống lúa biến đổi gien chịu được hạn hán, lũ lụt và nước mặn. Ảnh IRRI

Hạn hán do chịu sự tác động của El Nino, làm phá vỡ các mô hình thời tiết trên toàn thế giới, trong khi nước mặn xâm nhập xảy ra hàng năm. Nhưng hạn hán đã làm cho nó tồi tệ hơn: nước mặn đã xâm nhập sớm hơn 2 tháng so với bình thường và đã mở rộng khoảng 25 km sâu vào nội địa so với mức trung bình do mực nước sông thấp hơn so với bất kỳ năm nào kể từ khi được ghi chép lại từ thế kỷ trước.

Trong đợt hạn hán năm 2014, chính phủ kêu gọi nông dân ở miền Bắc và miền Trung chuyển từ trồng lúa sang cây trồng chịu hạn hơn.

Các nhà khoa học nói rằng tình trạng khẩn cấp của năm nay chỉ là sự mở đầu của những gì sẽ đến, khi biến đổi khí hậu dẫn đến hạn hán thường xuyên hơn và dữ dội và nước biển dâng. Đó là tin xấu đối với nông dân trồng lúa, cũng như nền kinh tế của Việt Nam với hơn 90 triệu người dân.

Gạo là thành phần chủ yếu trong bàn ăn của người Việt và là một phần xuất khẩu quan trọng. , Chỉ có Ấn Độ và Thái Lan xuất khẩu nhiều gạo hơn Việt Nam năm ngoái theo IRRI.

Wassmann Nhóm nghiên cứu cũng đã phát triển các kỹ thuật quản lý nước cho phép nông dân làm giảm nguy cơ mất mùa màng của họ.

Ngoài ra, để giảm thiểu nguy cơ hạn hán, IRRI phát triển một chu kỳ xả và tái ngập cánh đồng, có thể tiết kiệm 25% việc sử dụng nước trong khi cắt giảm chi phí trong việc bơm nước để tưới tiêu của nông dân.

Việt Nam đã tăng gấp đôi sản lượng gạo trong hai thập kỷ vừa qua sau khi trở thành một nhà nhập khẩu ròng. Trong năm 2014, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn công bố một chiến lược quốc gia để tăng thêm sản xuất.

Việc nghiên cứu được tiến hành ở Việt Nam còn ảnh hưởng vào một chương trình IRRI lớn hơn nhằm thích ứng với việc trồng lúa đến các khía cạnh khác nhau của sự thay đổi khí hậu ở các nước khác nhau. Ví dụ, IRRI đã phát triển giống chịu hạn của lúa được nuôi ở Ấn Độ, Nepal, Philippines và Bangladesh.

Công việc tương tự cũng đang được tiến hành như một nỗ lực để bảo vệ chống lại lũ lụt: một giống lúa mới được truyền với một gen "lặn" để cho phép nó có thể chịu đựng việc ngập nước trong ít nhất 2 tuần. Giống lúa này đang được trồng ở những vùng ngập lũ của các nước như Myanmar, Lào và Indonesia. Các nhà khoa học cũng đang chuyển gen này vào các giống lúa ở châu Phi.

Khoa Le ( IRIN)

Nhiều năm liền, cà phê được bình ổn giá nhờ có các vùng sản xuất bổ trợ cho nhau. Hạn hán ở Việt Nam sắp làm chấm dứt sự bình ổn đó.

Có vài tin không mấy vui cho tín đồ cà phê thời gian gần đây. Đó là những người trồng cà phê khắp thế giới đang phải đối mặt cùng lúc với thiên tai hạn hán lẫn dịch bệnh. Các nhà buôn bán cà phê lớn trên toàn thế giới đã bắt đầu dự báo sự thâm hụt sản lượng cà phê tại Việt Nam.

Do tình trạng hạn hán kéo dài, có tháng có lượng mưa dưới mức trung bình, Việt Nam dự kiến chỉ đạt sản lượng thấp hơn so với mức trung bình hàng năm trong mùa vụ năm nay. Có khoảng 343,5 nghìn ha lúa vụ đông xuân đã bị thiệt hại tại đồng bằng sông Cửu Long, nơi chịu tác động kép từ tình trạng thiếu nước và xâm nhập mặn, theo AFP.

Việt Nam hiện là nước sản xuất cà phê robusta lớn nhất thế giới. Robusta và arabica là hai loại cà phê thông dụng nhất toàn cầu. Trong khi arabica thường được dùng để chế biến các loại cà phê chất lượng cao như espresso, các nhà sản xuất thường dùng robusta để chế biến cà phê hòa tan. Điển hình là thương hiệu Folgers, chỉ sử dụng robusta hoặc hỗn hợp robusta/arabica trong hầu hết các loại cà phê của hãng.

Giá cả hàng hóa biến động thường xuyên là yếu tố chi phối thị trường cà phê trong nhiều năm, và các nhà sản xuất thường chọn lựa thành phần chính trong hỗn hợp sản phẩm dựa trên giá thành đầu vào. Việc robusta và arabica được trồng tập trung ở các vùng khác nhau trên thế giới giúp mỗi loại cà phê bù đắp giá cho nhau, và giúp cho thị trường tránh khỏi những cú sốc giá cả. Trong khi robusta được trồng nhiều nhất ở khu vực Đông Nam Á và Châu Phi, thì arabica lại được trồng chủ yếu ở Trung và Nam Mỹ.

Tuy nhiên, khi các vùng trồng robusta chính của thế giới (chủ yếu là Việt Nam) đang trải qua đợt khô hạn, thì các nông dân Trung Mỹ và Mexico cũng đang phải vật lộn với dịch bệnh. Trong vòng bốn năm qua, những nông dân vùng này đã chứng kiến sự gia tăng đáng báo động của một loại nấm gây nên bệnh rỉ sắt (coffee rust).

Theo giáo sư Ivette Perfecto thuộc đại học Michigan, loại nấm này có sức tàn phá ghê gớm. "Đó là một vấn đề lớn ở Trung Mỹ, vùng Caribe và cả miền bắc Nam Mỹ", bà nói. "Dịch bệnh này chẳng kém gì hạn hán tại Việt Nam".

Bệnh rỉ sắt không phải là một loại bệnh mới, nhưng gần đây lại bùng phát trên quy mô lớn ở Tây bán cầu. Tác động của nó có thể làm tàn phá mùa màng hàng loạt. Hơn 200 năm trước, khi nó từng bùng phát tại Đông Nam Á, bệnh rỉ sắt đã xóa sổ gần như hoàn toàn ngành sản xuất cà phê khu vực này.

"Đó là lý do vì sao khu vực này giờ đây chỉ trồng cây chè là chủ yếu", Perfecto nói. "Khi phát hiện bệnh này lần đầu ở châu Mỹ, mọi người gần như hoảng sợ và cho rằng đây có lẽ là "ngày tận thế" của ngành cà phê châu Mỹ".

Mặc dù bệnh rỉ sắt đã xuất hiện ở châu Mỹ cách đây 30 năm, nhưng may mắn là sự tàn phá trên diện rộng đã không hề xảy ra. Trong nhiều thập kỷ, rỉ sắt vẫn luôn gây phiền toái cho người nông dân nhưng chưa bao giờ là mối đe dọa của khu vực. Tất cả mọi chuyện bắt đầu thay đổi từ năm 2012 khi một đợt dịch bệnh rỉ sắt bùng phát mạnh mẽ trên các cánh đồng, nhất là ở Mexico. Thảm họa này giờ đây phổ biến đến mức nhiều nông dân cho biết sản lượng của họ đã giảm tới 60%, trong khi một số người đã từ bỏ hoàn toàn cánh đồng của họ.

Chẳng ai biết nguyên nhân đằng sau dịch bệnh này là do đâu. Perfecto lý giải rằng dịch bệnh này xảy ra là do sự kết hợp từ các yếu tố mà người nông dân sử dụng để trồng cây cà phê arabica. Thuốc diệt nấm kém hiệu quả, tình trạng thiếu đa dạng sinh học, và ngay cả việc loại bỏ các loài thiên địch cũng có thể khiến bào tử nấm gây bệnh rỉ sắt có cơ hội phát tán trong không khí.

Nếu không có một loại thuốc diệt nấm hiệu quả, nông dân chỉ có thể dựa vào sự thay đổi của điều kiện thời tiết để cánh đồng của họ có thêm thiên địch (nếu các nhà nghiên cứu có thể tìm được chính xác nguyên nhân lây lan do đâu). Tuy nhiên, để có được kết quả cần phải mất một thời gian dài và nhiều nỗ lực hơn nữa.

Kết quả là, giá cà phê arabica đã tăng cao trong mấy năm qua. "Khi những vấn đề của bệnh rỉ sắt khiến nông dân rời bỏ cây cà phê hoặc trồng giống mới có khả năng kháng bệnh hơn, chúng ta sẽ bắt đầu chứng kiến sự giảm sút sản lượng", bà Perfecto cho biết.

Bây giờ rỉ sắt đã lan rộng, và cần phải có thêm nhiều cá thể thiên địch hơn mới đẩy lùi các loại nấm xâm lấn. Việc chỉ cần đem lại điều kiện trồng trọt mà nông dân có được trước khi dịch bệnh bùng phát là không đủ.

Nói cách khác, việc thoát khỏi thiên tai này phải là một quá trình lâu dài, ngay cả khi nông dân và các nhà nghiên cứu có thể chắc chắn làm thế nào dịch bệnh đã lây lan từ nơi khởi phát.

Đối với nông dân trồng cà phê robusta, chủ yếu ở châu Á và châu Phi, bệnh rỉ sắt chỉ là một vấn nạn nhỏ. Cà phê robusta thường khỏe hơn arabica về một số khía cạnh, bao gồm khả năng kháng bệnh.

Tất cả những điều trên là lý do vì sao tin tức về hạn hán tại Việt Nam lại là tin rất xấu với những người quan tâm đến giá cà phê: có tới hai vùng trồng cà phê thuộc hàng lớn nhất thế giới cùng lúc chứng kiến sự suy giảm sản lượng, dù một bên chỉ là sự sụt giảm nhất thời, còn một bên lại là vấn nạn nhiều năm trời.

Trước mắt, điều này sẽ 'quét sạch' các nông trại cà phê nhỏ lẻ, vốn hoạt động nhờ lợi nhuận hằng năm và sẽ không đủ khả năng tồn tại khi mất đi một nửa sản lượng trong năm. Điều này cũng sẽ làm rung chuyển thị trường hàng hóa toàn cầu.

Giá cà phê đã bắt đầu tăng lên... và đó mới chỉ là phần nổi của tảng băng trôi.

Trường Văn (NCĐT/ Fiscal Times / The Economist)